Küçük İşletmede Maaş ve Bordro Nasıl Hesaplanır?

Yanınızda bir kalfa, bir çırak ya da birkaç usta çalıştırıyorsanız ay sonu geldiğinde aynı soruyu soruyorsunuz: "Bu kişiye eline geçecek parayı verdim ama bana toplam kaça mal oluyor?" İşte bordro hesaplama tam olarak bu sorunun cevabını verir. Bu yazıda küçük işletme ve esnaf gözüyle, jargon olmadan, örnekle anlatıyoruz.

Not: Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Oranlar ve tutarlar yıldan yıla değiştiği için kesin işlemlerde mutlaka mali müşavirinize danışın.

Bordro Nedir, Neden Önemli?

Bordro, bir çalışanın bir ay içinde kazandığı brüt ücretten yasal kesintilerin düşülüp eline geçen net tutarın hesaplandığı resmi belgedir. Yani maaş hesaplama sadece "kaç lira vereceğim" değil; ne kadar SGK primi, ne kadar vergi ödeyeceğinizi de gösterir. Doğru hesaplanmayan bordro, eksik prim bildirimi ve cezalar anlamına gelir.

Brüt Maaş ve Net Maaş Arasındaki Fark

Brüt maaş, işverenin çalışan için "kağıt üzerinde" belirlediği rakamdır. Net maaş ise kesintiler sonrası çalışanın eline geçen paradır. Pek çok küçük işletme anlaşmayı net üzerinden yapar; bu durumda brütten nete maaş hesabını tersten kurmak gerekir.

Bordrodaki Kesintiler Nelerdir?

Brüt maaştan üç ana kalem düşülür. Sırasıyla bakalım:

• SGK işçi primi (%14): Çalışanın emeklilik ve sağlık güvencesi için brütten kesilen pay.
• İşsizlik sigortası işçi primi (%1): İşsizlik fonuna giden küçük ama zorunlu kesinti.
• Gelir vergisi: SGK kesintileri düşüldükten sonra kalan tutar (vergi matrahı) üzerinden, kademeli dilimlere göre hesaplanır.
• Damga vergisi: Brüt ücret üzerinden binde 7,59 oranında alınan küçük bir kesinti.

Önemli bir kolaylık: Asgari ücret tutarına denk gelen kısım gelir vergisi ve damga vergisinden istisnadır. Yani asgari ücretle çalışan birinde pratikte bu iki vergi sıfırlanır, sadece SGK kesintileri kalır.

Adım Adım Bordro Hesaplama

Mantığı oturtmak için sırayı şöyle takip edin:

1. Brüt maaşı belirleyin (örnek: 30.000 TL).
2. SGK işçi primini hesaplayın: Brüt × %14.
3. İşsizlik primini hesaplayın: Brüt × %1.
4. Vergi matrahını bulun: Brüt − (SGK + işsizlik primi).
5. Gelir vergisini matrah üzerinden, asgari ücret istisnasını düşerek hesaplayın.
6. Damga vergisini hesaplayıp istisnayı uygulayın.
7. Net maaş = Brüt − tüm kesintiler.

Basit Bir Örnek

Brüt 30.000 TL bir çalışanı ele alalım. SGK işçi primi 4.200 TL (%14), işsizlik primi 300 TL (%1) tutar. Bu iki kalem toplam 4.500 TL eder ve vergi matrahı 25.500 TL olur. Bunun üzerinden hesaplanan gelir vergisinden asgari ücret istisnası düşülür, damga vergisinde de istisna uygulanır. Kalan tutar çalışanın net maaşıdır. Rakamlar geçerli yılın asgari ücretine ve vergi dilimlerine göre değişeceği için, kesin sonucu güncel oranlarla teyit etmek şarttır.

İşverene Toplam Maliyet: Gözden Kaçan Kısım

Burası küçük işletmelerin en çok yanıldığı nokta. Çalışana ödediğiniz brüt, sizin toplam maliyetiniz değildir. Brütün üzerine bir de işveren payı eklenir:

• SGK işveren primi: Genellikle brütün yaklaşık %20,5'i (5 puanlık indirim şartları sağlanırsa daha düşebilir).
• İşsizlik sigortası işveren primi: Brütün %2'si.

Yani 30.000 TL brüt bir çalışan, primlerle birlikte size kabaca 36.000 TL'nin üzerinde maliyet çıkarır. Fiyat verirken, teklif hazırlarken bu gerçek maliyeti baz almazsanız kârınız beklediğinizden düşük çıkar.

Küçük İşletme İçin Pratik İpuçları

• Net üzerinden anlaşıyorsanız brütü mutlaka hesaplayın: "Eline 25.000 versem yeter" demek, gerçekte 33-34 bin TL maliyet demek olabilir.
• Asgari ücret desteklerini takip edin: Devletin sağladığı prim indirim ve teşvikleri kaçırmayın; mali müşaviriniz hangi teşviğe uygun olduğunuzu söyler.
• Maaş ödemelerini bankadan yapın: Belirli sayıda çalışanı olan işletmelerde maaşın bankadan ödenmesi zorunludur ve kayıt açısından sizi korur.
• Maaş gününü kasanızla planlayın: Ay sonu bordro yükünü tahsilatlarınızla denkleştirin ki nakit sıkışması yaşamayın.

Bordro ilk bakışta korkutucu görünse de mantığı oturduğunda rutin bir işe dönüşür. Önemli olan kesinti kalemlerini ve gerçek işveren maliyetini doğru bilmek; gerisi tekrar eden bir hesaptır.